Missie & visie

Verslaving begrijpen: meer dan alleen stoppen met gebruiken

Het behandelen van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) en verslaving vraagt meer dan simpelweg een behandelprotocol volgen. Elke patiënt is uniek, en dat maakt creativiteit van de behandelaar onmisbaar. Dat inzicht inspireerde Devi Hisgen, verslavings- en hersteldeskundige, om dit Drieluik te ontwikkelen: een hulpmiddel dat bestaande interventies bundelt binnen een nieuwe structuur en visie.

Die visie draait om één belangrijk uitgangspunt: het middel zelf is niet het centrale probleem. Gebruik is vaak een manier om met andere problemen om te gaan. Daarom ligt de focus niet alleen op stoppen met middelen, maar ook op triggers, craving en zingeving.

Sommige patiënten voelen zich geholpen door complete abstinentie, bijvoorbeeld via het bekende Minnesota 12-stappenprogramma. Voor anderen werkt dat juist averechts, en zijn alternatieve interventies noodzakelijk.

Wat is verslaving?

Verslaving betekent afhankelijkheid van een middel of gedrag. Dat kan gaan om alcohol of drugs, maar ook om gokken, gamen, seks of eten. Om de complexiteit van verslaving te begrijpen, kun je het zien als een probleem met verschillende lagen:

1. Het middel en gebruik (oppervlakte)

  • Het zichtbare deel: welk middel gebruikt iemand, en wat ziet de omgeving daarvan?

2. Geestelijke afhankelijkheid

  • Het gebruik is niet meer een vrije keuze. Stoppen lukt vaak niet, of pas veel later dan gepland.

3. Lichamelijke afhankelijkheid

  • Bij middelen als alcohol, heroïne of GHB kan stoppen levensgevaarlijk zijn.
  • Bovendien hebben sommige mensen een genetische of neurobiologische aanleg waardoor ze sneller verslaafd raken.

4. Psychische en emotionele laag

  • Hoe ga je om met verdriet, frustratie of leegte?
  • Deze diepste laag is persoonlijk en gevormd door levensgeschiedenis, genetica en psychische kwetsbaarheid.

5. De maatschappelijke laag

  • Verslaving is ook een sociaal fenomeen. Voorbeelden zijn de heroïne-epidemie in Utrecht (jaren ‘70), de opioïdencrisis in de VS of hoestdrankmisbruik in Nigeria.
  • Beleidskeuzes en cultuur kunnen het verschil maken, zoals Portugal liet zien met hun succesvolle decriminalisatiebeleid.

Alleen focussen op gebruik schiet tekort, waarom?

Veel behandelingen richten zich vooral op laag 1: het stoppen met middelengebruik. Maar het echte probleem ligt vaak dieper. Het is bijvoorbeeld niet erg om af en toe een glas wijn te drinken, wél als iemand er de controle over verliest.

Succes wordt in onderzoek vaak afgemeten aan abstinentie. Maar dat zegt weinig over kwaliteit van leven of herstel van compulsief gedrag.

De schrijver Johann Hari verwoordde het treffend:

“The opposite of addiction isn’t sobriety, it’s connection.”

Verslaving draait dus niet om het middel zelf, maar om een gebrek aan verbinding en betekenis. Dat idee sluit aan bij het beroemde Rat Park-experiment van Bruce K. Alexander: ratten in een sociale, prikkelrijke omgeving raakten nauwelijks verslaafd, terwijl geïsoleerde ratten juist wel bleven gebruiken.

Missie: een humane en praktische benadering

Een goede definitie van verslaving én van herstel maakt het mogelijk om behandelingen beter af te stemmen. Daarvoor zijn betrouwbare onderzoeksinstrumenten nodig die meer meten dan alleen gebruik: bijvoorbeeld de impact op relaties, werk, gezondheid en welzijn.

Het uitgangspunt is dat het middel vaak niet het probleem is, maar een tijdelijke oplossing die uiteindelijk veel schade veroorzaakt.

Met het Drieluik wil Devi Hisgen behandelaren praktische handvatten geven om verslavingszorg humaan en werkbaar te maken.